भकारीदेखि फर्निचरसम्म : हिमाली डगौराको बेतबाँस यात्रा

कञ्चनपुर: शुक्लाफाँटा नगरपालिका–७ झण्डाबोझका ६० वर्षीय हिमाली डगौराले तीन दशकदेखि बेतबाँसका सामग्री निर्माणलाई नै जीविकोपार्जनको आधार बनाउँदै आएका छन्। परम्परागत सीपलाई व्यावसायिक रूपमा अगाडि बढाउँदै उहाँले स्थानीयस्तरमै स्वरोजगारको उदाहरण प्रस्तुत गरेका हुन्। 

डगौराले हातैले बुनेर कुर्सी, टेबल, कलमदानी, मुढा, ह्याङ्गर, र्याक, भकारी, डोको, नाङ्लो, डाला र छापरीजस्ता घरायसी तथा कृषि प्रयोजनका सामग्री निर्माण गर्छन्। सामग्री बनाउन आवश्यक बाँस स्थानीय सामुदायिक वनबाट खरिद गर्ने र बेत भने कैलालीबाट मगाउने गरेको उनले बताए।

उनले तयार गर्ने बाँसको भकारी कैलाली र कञ्चनपुरका किसानमाझ लोकप्रिय छ। “सबैभन्दा बढी बिक्री हुने सामग्री भकारी नै हो”, उनले भने, “भकारी सात सयदेखि तीन हजार रुपैयाँसम्ममा बिक्री हुन्छ।”

डगौराका अनुसार बेतबाँस बुन्ने परम्परागत सीप उनले घरका बूढापाकाबाट सिकेका हुन्। “बाबुबाजेले पनि बेतबाँसका सामग्री बनाउनुहुन्थ्यो, तर त्यो घरायसी प्रयोगका लागि मात्रै हुन्थ्यो”, उनले भने, “परम्परागत सीपलाई निखारेर व्यवसाय बनाउनुपर्छ भन्ने सोच थियो ।” उनले गाउँकै सामुदायिक वनमा सञ्चालन भएको तालिममा सहभागी भएर सीपलाई थप निखार्नुभएको हो । त्यसपछि थप तीनवटा तालिम लिएर बेतबाँसका सामग्री निर्माणमा दक्ष बनेको उनले बताए।

डगौराको आफ्नै चार कट्ठा र ससुरालीबाट प्राप्त १२ कट्ठा जग्गा छ । तर खेतीपातीबाट मात्र परिवार पाल्न कठिन भएपछि उनले यही पेसालाई मुख्य आयस्रोत बनाएका हुन्। बेतबाँसकै कमाइबाट उहाँले सात सन्तानमध्ये छ जनाको विवाह खर्चसमेत व्यवस्थापन गरेका छन्।

उनले भने, “जति धेरै माग आउँछ, त्यति धेरै आम्दानी हुन्छ, “कहिलेकाहीँ कम माग आउँदा आम्दानी पनि घट्छ ।” उनका अनुसार बेतबाँसका सामग्री बिक्रीबाट वार्षिक रु दुईदेखि तीन लाखसम्म आम्दानी हुने गरेको छ ।

पहिले सामग्री बुन्नमै व्यस्त रहने उनी अहिले दक्ष प्रशिक्षकका रूपमा समेत परिचित भएका छन्। नगरपालिकाको उद्यम शाखा तथा विभिन्न सरकारी एवं गैरसरकारी निकायले सञ्चालन गर्ने तालिममा उहाँलाई मुख्य प्रशिक्षकका रूपमा आमन्त्रण गर्ने गरेका छन्।

नगरपालिकाको उद्यम शाखाका प्रमुख धनबहादुर चौधरीका अनुसार डगौरा बेतबाँसका आकर्षक, बलिया र टिकाउ सामग्री निर्माणमा पोख्त भएकाले प्रशिक्षकका रूपमा समेत लोकप्रिय छन्। “उहाँसँग अनुभव र व्यवहारिक सीप दुवै छ”, उनले भने, “त्यसैले तालिममा सहभागीलाई व्यावहारिक ज्ञान दिन उहाँलाई प्राथमिकतामा राख्ने गरेका छौँ।”

स्थानीयवासीका अनुसार हिमालीले बनाउने सामग्री सुन्दर, बलिया र टिकाउ हुने भएकाले टाढाटाढाबाट ग्राहक माग गर्न आउने गरेका छन्। परम्परागत सीपलाई आधुनिक बजारसँग जोड्दै उहाँले स्थानीयस्तरमै आत्मनिर्भर बन्न सकिने उदाहरण प्रस्तुत गरेका छन्।