राष्ट्रिय गौरवको रानी जमरा कुलरीया सिंचाई आयोजना निर्माण सुरु भएको नौ वर्षमा ३५ प्रतिशत मात्रै भौतिक प्रगति

राष्ट्रिय गौरवको रानी जमरा कुलरीया सिंचाई आयोजना निर्माण सुरु भएको नौ वर्षमा ३५ प्रतिशत मात्रै भौतिक प्रगति भएको छ । पथरैया र कान्द्रा नदीको हिस्सा थप भएपछि भौतिक प्रगति कम भएको हो । सो क्षेत्रलाई नजोड्दा झण्डै ७० प्रतिशत प्रगति भएको अवस्थामा क्षेत्रफल बढेपछि छ प्रगति कम भएको हो । २०६६ सालदेखि निर्माण सुरु भएको आयोजनालाई आर्थिक वर्ष २०७३÷७४ मा सम्पन्न गर्ने लक्ष्य लिईएकोमा सो अवधिमा लक्ष्य अनुसारको प्रगति हुन नसकेको हो । कान्द्रा र पथरैया नदीको भाग थप गरेर आयोजनालाई विस्तार गरिएपछि अहिलेकै गतिमा काम भए निर्माण सम्पन्न हुन अझै १० वर्ष लाग्नेछ ।

३८ हजार हेक्टर जमिनमा सिंचाई सुविधा पुराउने लक्ष्य राखिएको रानी जमरा कुलरिया सिंचाई आयोजनामा थप क्षेत्र थपिएपछि भौतिक प्रगति घटेको हो । निर्माण सुरु भएको नौ वर्षमा पथरैया र कान्द्रा नदीको भाग थपेपछि भौतिक प्रगति ३५ प्रतिशत भएको हो । आयोजनाको पहिलो चरण अन्तर्गत विश्व वैंकले साढे ४ अर्व र नेपाल सरकारको लगानीमा आयोजनाका कामहरु गरिएका छन् । ३८ हजार हेक्टर जमिनमा सिँचाइ पु¥याउने लक्ष्यका साथ निर्माण सुरु गरिएको आयोजनाको पहिलो चरणमा कर्णाली नदीमा इन्टेक निर्माण तथा अन्य संरचना निर्माण र तल्लो क्षेत्रमा कल्भर्ट, पुल निर्माण तथा नदी नियन्त्रणका कार्यहरू सम्पन्न भइसकेका छन् । विश्व बैङ्कको दस वर्ष निब्र्याजी ऋण तीन अर्ब ७० करोड रुपियाँ, सरकारको ५० करोड रुपैयाँ र स्थानीयबाट दश करोड रुपैयाँ बराबरको साझेदारीमा पहिलो चरणको कार्य सम्पन्न भएको हो । तर लक्ष्य अनुसारको प्रगति भने हासिल हुन नसकेको  आयोजनाको प्रमुखको रुपमा काम गरेर भरखरै सरुवा भएका सुशिलचन्द्र आचार्यले वताए ।

यसअघि भनिएको क्षेत्रमा ७० प्रतिशत भौतिक प्रगति भएकोमा नयाँ क्षेत्र थपिदा त्यो आधा घटेको हो । आयोजना आर्थिक वर्ष आर्थिक वर्ष २०७३÷७४ मा सम्पन्न गर्ने लक्ष्य लिईएकोमा सो अवधिमा लक्ष्य अनुसारको प्रगति गर्न नसकिएको अवस्थामा कान्द्रा र पथरैया नदीको भाग जोडिएपछि त्यहाँ पनि निर्माणका काम गर्नका लागि अहिले डिपिआर अर्थात विस्तृत आयोजना प्रतिवेदनको काम भईरहेको छ ।

२७ अर्वको लगानीमा आयोजना सम्पन्न गर्ने लक्ष्य राखिएको विश्व वैंकले दोस्रो चरण अन्तर्गत निर्माण कार्य अगाडी वढाउन ७ अर्वको सम्झौता भएको छ । नेपाल सरकारले चालु आर्थिक वर्षमा ८० करोड विनियोजन गरेको छ । यो रकम जग्गा प्राप्ती, मुआव्जा दिन र विद्युत उत्पादनको काम गर्न पनि अपुग देखिएको छ । आयोजनाका अनुसार जलविद्युत् उत्पादनका लाग्ने धेरै जसो उपकरण तथा सामानहरू पुगिसकेका छन् ।
आयोजना निर्माणपछि कैलालीको पूर्वी क्षेत्रका टिकापुर नगरपालिका र लम्की चुहा नगरपालिका, पथरैया, दुर्गौली, जानकीनगर, प्रतापपुर, धनसिंपुर, नारायणपुर, मुनुवा, भजनी, घोडाघोडी नगरपालिका गौरीगंगा नगरपालिकाको करिब ३८ हजार हेक्टर जग्गामा सिँचाई सुविधा पुग्ने बताईएको छ । कान्द्रा र पथरैया नदीको क्षेत्र थपिएपछि अव आयोजना अहिलेकै गतिमा अगाडी वढेमा निर्माण सम्पन्न गर्न कम्तिमा १० वर्षको समय लाग्नेछ । बजेट कम आएमा भने आयोजना निर्माणको अवधि अझै लम्बिदै जाने अवस्था रहेको आयोजनाको प्रमुख भएर भरखरै सरुवा भएका आचार्यको भनाई छ ।

कर्णाली नदीबाट पराम्परागत रूपमा सिँचाई प्रणाली सञ्चालन हुँदै आएको रानी, जमरा र कुलरिया सिँचाई प्रणालीलाई वृहत सिँचाईका रूपमा विकास गर्न यो आयोजना सरकारले सुरु गरेको थियो । एक सय वर्षभन्दा पहिलेदेखि यी तीन  वटा पराम्परागत कुलाबाट कैलालीमा सिँचाइ सुविधा सञ्चालन हुँदै आएकोमा वि. सं. १९८५ मा कर्णाली नदीमा आएको ठूलो बाढीले तीन वटै कुलोमा क्षति पु¥याएपछि सरकारले एकीकृत सिँचाइ आयोजनाका रूपमा अध्ययन गर्दै रानी जमरा कुलरीया सिंचाई आयोजनालाई राष्ट्रिय गौरवको आयोजनाको रुपमा निर्माण गरिरहेको छ । तर खेतीयोग्य जमीनको सिंचाईको लागि निर्माण भईरहेको आयोजनाले समेट्ने क्षेत्रमा जग्गा प्लटिङ भएमा आयोजनाको कुनै अर्थ नहुने भएकोले यो कार्य रोक्नका र छिटोभन्दा छिटो निर्माणमा ध्यान दिन भने जरुरी छ ।